Risicovol spel

Risicovol spel is spel waarin kinderen spanning ervaren, grenzen verkennen en leren inschatten wat haalbaar is. Het gaat niet om gevaar, maar om uitdaging die hen helpt groeien. Wanneer kinderen risicovol spelen, voelen ze kriebels in hun buik, durven ze iets nieuws proberen en ontdekken ze wat hun lichaam en denken aankunnen. Ze bouwen zelfvertrouwen op, leren spanning reguleren en ontwikkelen risicocompetentie: het vermogen om risico’s te herkennen, inschatten en ermee omgaan.

Risicovol spel wordt gezien als een natuurlijke en waardevolle vorm van leren. Kinderen worden niet roekeloos, maar net vaardiger, bedachtzamer en veerkrachtiger. Ze leren door te proberen, door te kijken naar anderen en door te voelen wat spanning met hen doet. Zo ontdekken ze stap voor stap hoe ze zichzelf veilig kunnen houden in uitdagende situaties.

DE 8 VORMEN VAN RISICOVOL SPELEN

 

(Zoals omschreven door 'Goe Gespeeld!')

Spelen op hoogte

Spelen waarbij kinderen naar beneden kunnen vallen, meestal omdat ze op een verhoogde plek of een onstabiel voorwerp spelen. Wat hoog lijkt, hangt ook af van hoe groot een kind is. 

Voorbeelden:

  • kruipen, klimmen, klauteren over verhoogjes en grote voorwerpen
  • balanceren op muurtjes of blokken
  • springen van een tafel of een trapje
  • hangen en schommelen op hoogte

 

Spelen met snelheid

Spelen waarbij kinderen hun eigen lichaam versnellen, soms met behulp van een voorwerp of een helling. Bij spelen met snelheid kun je denken aan van een heuveltje afrennen. 

Voorbeelden:

  • lopen, eventueel van een hellend vlak of een glijbaan
  • fietsen/steppen, glijden en ‘snel vooruit gaan’ ervaren
  • rondjes draaien, schommelen en ‘voor- en achteruit gaan’ ervaren
  • ergens vanaf springen en een ‘vrije val’ ervaren

 

Spelen met gevaarlijke voorwerpen

Spelen waarbij het kind voorwerpen hanteert met gevaarlijke eigenschappen (glad, heet, scherp,...). Het verschil met gevaarlijke plekken is dat kinderen gevaarlijke voorwerpen zelf kunnen verplaatsen.

Denk hierbij aan activiteiten als knutselen en bouwen met gereedschap als een hamer en spijkers, denk aan takken slijpen met een zakmes, darten met echte pijlen of  helpen met de groenten snijden tijdens het koken. 


Voorbeelden:

  • duidelijk gevaarlijke voorwerpen zoals een scherp mes
  • alledaagse voorwerpen die niet bedoeld zijn om mee te spelen en/of gevaarlijk kunnen zijn voor jonge kinderen door de manier waarop ze er mee omgaan. bv een stoel omtrekken of een puntige tak rondzwaaien
  • materialen die een gevaar inhouden. (bv huidirritatie, inslikgevaar, glad, heet, scherp, enz)

 

Spelen op gevaarlijke plekken

Spelen op plekken die gevaarlijke eigenschappen hebben. (onbekend, niet omheind, glad,...). Het verschil met gevaarlijke materialen is dat het gevaar deel uitmaakt van de omgeving, die kinderen niet zelf kunnen verplaatsen.  Denk hierbij aan spelen in de buurt van een drukke weg of van water, een kampvuur maken en daar broodjes of marshmallows boven bakken. 


Voorbeelden: 

  • duidelijke gevaarlijke plekken zoals spelen op een glad oppervlak, spelen bij een verwarming
  • andere plekken die een gevaar kunnen inhouden zoals een boom waar een tak uit kan vallen, een tafel met een scherpe hoek, een donkere kamer, ...

 

Stoeispelen

Ook wel trek,- en duwspelen genoemd. Hierbij verkennen kinderen letterlijk hun eigen en elkaars grenzen door aan elkaar te duwen en te trekken. ‘Mild’ stoeien is een typisch kenmerk van peuterspel. Let wel op: we hebben het over speelvechten, geen conflict waarbij de ene de andere bewust wil pijn doen. 


Voorbeelden:

  • aan elkaars kleren trekken, porren of kriebelen
  • op elkaar liggen, over elkaar klauteren en worstelen
  • een potje zwaardvechten met twee stokken

 

Spelen met impact

Waarbij kinderen botsen en de impact op hun lichaam voelen. 


Voorbeelden: 

  • zich op een matras of in een ballenbad laten vallen
  • tegen een muur botsen, tegen een boom fietsen, met twee fietsen tegen elkaar botsen
  • op de zetel of ergens vanaf springen en ‘het landen’ ervaren

 

Spelen uit het zicht

Spelen waarbij kinderen uit het zicht van de volwassenen spelen. Bij activiteiten zoals verstoppertje spelen of spelen op een speelplek, zijn er situaties dat je als ouder even geen zicht hebt op je kind of dat jouw kind jou niet kan zien. Daarnaast kun je bij spelen uit het zicht ook denken aan zelfstandig buitenspelen in de buurt.


Voorbeelden:

  • kiekeboespelletjes
  • verstoppertje spelen achter een struik
  • alleen op pad gaan
  • spelen in een donkere kamer 

 

Plaatsvervangend risico

Kinderen die kijken naar anderen die risico’s nemen, en zo ook spanning en uitdaging ervaren.


Voorbeelden:

  • kijken naar een kind dat ‘durft’ als dat kind bijvoorbeeld van een glijbaan springt, klimt en klautert
  • kijken naar een begeleider die iets risicovol doet bijvoorbeeld fruit snijden

verstoppertje in het bos.

Plannen smeden achter de hoek.

Kernbegrippen.

Risicocompetentie

Risicocompetentie is het vermogen van kinderen om risico’s te herkennen, inschatten en reguleren. Ze leren spanning voelen, beslissingen nemen en hun grenzen verleggen. Bron: Arteveldehogeschool, Brussoni.

Scaryfunny

Scaryfunny is het moment waarop spanning en plezier elkaar raken. Kinderen voelen opwinding, maar durven toch verder gaan. Het is geen echte angst, maar een leerzame vorm van spanning die groei stimuleert.

Bron: Sandseter.

Risico versus gevaar

Risico biedt uitdaging en leerkansen. Gevaar kan schade veroorzaken zonder dat kinderen dit kunnen inschatten.

Bron: Sandseter, Arteveldehogeschool.

Affordances

Affordances zijn uitnodigingen tot spel die de omgeving biedt. Een boom, helling, stam of steen nodigt uit tot klimmen, springen of balanceren. Bron: Sandseter, Brussoni.

Waarom risicovol spel belangrijk is

Risicovol spel helpt kinderen groeien op alle ontwikkelingsdomeinen. Ze leren hun lichaam kennen, bouwen zelfvertrouwen op, oefenen sociale vaardigheden en ontwikkelen veerkracht. Ze ontdekken dat spanning niet iets is om te vermijden, maar iets dat hen helpt leren. Door risico’s te verkennen in een veilige, ondersteunende omgeving, bereiden kinderen zich voor op echte uitdagingen later in het leven.